• سه شنبه ۷ آذر ماه، ۱۳۹۶ - ۱۳:۵۱
  • دسته بندی : اجتماعی
  • کد خبر : 969-2090-5
  • خبرنگار : ----
  • منبع خبر : خبرگزاری ایسنا

در نشست جامعه‌شناسی فاجعه با نگاهی به زلزله کرمانشاه مطرح شد؛

ظهور پدیده «کفران کمک‌ها» با عدم هدایت درست کمک‌های مردمی/ حاشیه‌سازی حضور مسئولان در صحنه حوادث/رفتارهای هیجان‌مدار در مواجهه با بحران

عضو هیئت علمی گروه جامعه‌شناسی دانشگاه بوعلی‌سینا همدان گفت: در زمان وقوع حوادث نباید سازمان اجتماعی یک جامعه از هم پاشیده شده و دچار هرج و مرج شود.

به گزارش ایسنا، دکتر اسدالله نقدی سه‌شنبه 7 آذر در نشست علمی جامعه‌شناسی فاجعه با رویکرد آسیب‌شناسی رفتارهای اجتماعی در شرایط بحرانی و سوانح طبیعی و با نگاهی به زلزله کرمانشاه در دفتر خبرگزاری ایسنا، با بیان اینکه مواجهه با مخاطرات طبیعی همواره یکی از چالش‌های اساسی اداره امور جوامع بوده است، افزود: در جوامع مدرن امروزی با توجه به وجود ابعاد و پیچیدگی‌های جامعه مواجهه با بلایای طبیعی به امری مشکل تبدیل شده است.

وی خاطرنشان کرد: مواجهه درست با بلایای طبیعی تنها با ارتقاء دانش فنی میسر نخواهد شد چرا که شکل‌گیری سکونت‌گاه‌های بزرگ میزان آسیب‌پذیری را در جوامع زیاد کرده است.

نقدی با بیان اینکه مخاطره ممکن است به شیوه تروریست، زلزله و یا ... رخ دهد، افزود: در وقوع انواع مخاطره میزان تاب‌آوری اجتماعی، روانی، محیط زیستی و سازه‌ای بسیار با اهمیت است.

وی تأکید کرد: در زمان وقوع حوادث نباید سازمان اجتماعی یک جامعه از هم پاشیده شده و دچار هرج و مرج شود و در حقیقت طبق مفهوم تاب‌آوری جامعه باید در وقوع حوادث در کمترین زمان به شرایط عادی خود بازگردد.

نقدی با بیان اینکه آموزش‌های مختلف را در زمینه مقابله با حوادث ارائه داده‌ایم اما این آموزش‌ها موثر واقع نشده‌اند، افزود: متأسفانه قانون برای مردم ما محل تردید است و این خود مهمترین عامل اثر نکردن آموزش‌ها است. در کشوری همچون ژاپن مردم قانون را به معنای داخل گیومه قبول دارند و با توجه به تجربه‌های قبلی به توصیه‌های ایمنی هلال احمر و سایر ارگان‌های مرتبط توجه می‌کنند.

این جامعه‌شناس با بیان اینکه تحویل حضوری اجناس اهدایی مردم حسن انسان‌دوستی اعضای آن جامعه را نشان می‌دهد، افزود: متأسفانه در این تحویل حضوری جایگاه هلال احمر و خدمات آنها نادیده گرفته می‌شود.

وی ادامه داد: کمک‌های اجتماعی خلأ بزرگی دارد که باید اصلاح شود چرا که به عنوان مثال با حضور افراد در صحنه زلزله، ترافیک در جاده‌ها ایجاد می‌شود و آمبولانس‌ها نمی‌توانند به راحتی تردد کنند.

نقدی با تأکید بر اینکه کمک‌های مردمی باید از طریق نهادهای مدنی دولتی و غیردولتی هدایت شود، افزود: متأسفانه با هدایت نشدن درست کمک‌های مردمی پدیده کفران کمک‌ها رخ داد به طوریکه شاهد دورریز نان و سایر کمک‌های مردمی بودیم.

وی ادامه داد: نباید در وقوع حوادث همه انبارهای خود را از امکانات خالی کنیم که در برخی موار دورریز ایجاد شود و امکانات ارسالی بلااستفاده باقی بمانند.

این مدرس دانشگاه با تأکید بر اینکه تحمل ما دردها و سوانح کم است، افزود: در حادثه زلزله رفتارهای نگران‌کننده زیادی رخ داد که ما باید با این نااطمینانی‌ها مقابله کنیم.

در شرایط بحران مسابقه انتشار بدبختی مردم را نگذاریم

وی با بیان اینکه در شرایط بحرانی باید به جامعه امید داد و از انتشار فرهنگ بیچارگی پرهیز کنیم، اظهار کرد: هر کس باید کوتاهی و قصور خود را بپذیرد بنابراین باید بپذیریم در این شرایط نباید مسابقه انتشار بدبختی و بیچارگی مردم را برگزار کنیم.

نقدی با تأکید بر اینکه باید در ساختار مدیریتی از حوادث گذشته درس بگیریم و با مطالعه و یادآوری گذشته بُعد مدیریتی را تقویت کنیم، تصریح کرد: حضور هنرپیشه‌ها و ورزشکاران مطرح کشور در صحنه چنین حوادثی می‌تواند موثر واقع شود.

وی در پایان گفت: در وقوع چنین حوادثی گروه‌های خاصی همچون زنان و کودکان بی‌سرپرست شکل می‌گیرند که باید به این افراد توجه ویژه داشته و برنامه بلندمدتی برای آنها تعریف کنیم

در بحث آموزش وقوع بحران کم نگذاشته‌ایم

مدیرکل مدیریت بحران استان همدان نیز با تأکید بر اینکه در بحث آموزش وقوع بحران کم نگذاشته‌ایم، گفت: 19 دوره مانور زلزله در مدارس کشور برگزار شده و تمام آموزش‌ها داده می‌شود اما اینکه چرا آموزش‌ها  عملی نمی‌شود مشخص نیست.

علیمردان طالبی با بیان اینکه مدیریت بحران طول و عرض وسیعی دارد، اظهار کرد: در وقوع بحران آنچه خوانده و آموزش داده شده، در عمل متفاوت است.

وی مدیریت بحران را یک چرخه شامل پیشگیری، آمادگی، مقابله و بازسازی و بازتوانی دانست و افزود: در بحث مقابله با بحران به ژاپن نمی‌رسیم اما هائیتی هم نباید باشیم.

طالبی با اشاره به اینکه مقابله با بحران حساس‌ترین و پرتنش‌ترین مرحله چرخه مدیریت بحران است، تصریح کرد: بازسازی ابعاد فیزیکی جامعه را درنظر دارد و بازتوانی توجه به ابعاد روحی و روانی و اجتماعی جامعه است.

وی با بیان اینکه بازتوانی شرایط روحی و روانی بحران سالیان سال طول می‌کشد، افزود: بازسازی فرآیندی چند ساله بوده اما بازتوانی و بازگرداندن جامعه به حالت قبل تا پایان عمر اثرگذاری دارد.

طالبی با تأکید بر اینکه جامعه مدرن لزوما جامعه‌ای نیست که ابزار مدرن در دست دارد، گفت: بارها اطلاعیه‌ها و هشدارهایی در زمان‌های بارش برف و کولاک و تردد در گردنه‌ها داده می‌شود اما باز مردم برای تردد در گردنه‌ها با پلیس برخورد می‌کنند چرا که نمی‌خواهند بپذیرند وضعیت بحران و برف و کولاک یعنی چه.

وی تصریح کرد: بحران شرایط اقتصادی، اجتماعی و طبیعی را برهم می‌ریزد به طوریکه در زلزله استان کرمانشاه، نیمی از افرادی که برای کمک به مناطق زلزله‌زده رفتند هیچ اثری نداشته و فقط ترافیک ایجاد کردند.

مدیرکل مدیریت بحران استان همدان با اشاره به برگزاری نوزدهمین مانور زلزله در مدارس استان، تأکید کرد: بیش از 70 درصد از صدمات زلزله ناشی از فرار بوده این در حالیست که 19 سال است، در مدارس کشور بحث پناهگیری و خروج امن در زلزله آموزش داده شده است.

وی با تأکید بر اینکه عدم رعایت آموزش‌های داده شده در مواقع بحرانی باعث بروز مصدومیت می‎شود، خاطرنشان کرد: مباحث آموزشی در زمان وقوع زلزله یک بحث علمی است و به دولت و گروه‌ها ارتباطی ندارد اما اینکه چرا عملی نمی‌شود مشخص نیست.

ایران تجربه زلزله کم ندارد

طالبی با بیان اینکه کشور ایران تجربه زلزله کم ندارد، ادامه داد: تعداد زلزله‌های ایران بیشتر از سایر کشورهاست و نکته مورد توجه در زمان وقوع زلزله انجام اقدامات هدایت شده و برنامه‌ریزی شده است که باید بر روی این موضوع کار شود.

وی اظهار کرد: نکته دوم در مورد وقوع زلزله بازسازی است به‌طوریکه هرجا بازسازی مردم‌محور شده موفق‌تر بودیم و نکته دیگر در زمان وقوع زلزله توزیع کمک‌‌هاست تجربه نشان داده هر جا از طریق معتمدان محلی کمک توزیع شده مردم رضایت بیشتری دارند.

مدیرکل مدیریت بحران استان همدان با تأکید بر اینکه در مواقع بحرانی صداوسیما باید درست اطلاع‌رسانی کند، افزود: صداوسیما باید کنترل هیجانات کند و اگر هدفش کمک به امنیت ملی و نظام است باید اوضاع را طوری نشان دهد که تحت کنترل است نه اینکه تلاش دستگاه‌های خدمات‌رسان نشان داده نشود اما  فردی که آب به دستش نرسیده را پررنگ کند.

بسیاری از مشکلات زلزله کرمانشاه به مشکلات رفتاری مردم و مسئولان ارتباط داشت

مدیرعامل جمعیت هلال‌احمر استان همدان نیز در ادامه با اشاره به اینکه بسیاری از مشکلات در زلزله کرمانشاه به مشکلات رفتاری مردم و مسئولان ارتباط داشت، یادآور شد: در این جریان هم مردم و هم مسئولان اشتباهاتی داشتند چرا که آموزش کافی در این زمینه دریافت نکرده بودند.

دکتر بهروز کارخانه با بیان اینکه باید به آموزش اعتقاد داشته باشیم تا موثر واقع شود، افزود: متأسفانه یکی از مشکلات ساختاری مسئولان این است که وارد گود مسائل می‌شوند و نمی‌توانند با اشراف کامل به مسأله، مدیریت کنند.

وی یادآورشد: یکی از وظایف مهم نیروی انتظامی حفاظت از اموال مردم است اما متأسفانه در حادثه اخیر دیدیم نه تنها از اموال اهدایی مردم به درستی حفاظت نشد بلکه مردم به علت عدم آموزش برای گرفتن اقلام ارسالی هجوم می‌آوردند.

کارخانه به نقش رسانه‌ها در شکل‌گیری برخی مسائل اشاره کرد و گفت: امکانات بسیاری برای کمک به مناطق زلزله‌زده ارسال شده که رسانه‌ها باید با دقت این موارد را رصد کنند.

وی از ارسال 86 هزار چادر به مناطق زلزله‌زده خبر داد و گفت: با توجه به مناطق آسیب‌دیده و خانواده‌هایی که در این حادثه دچار بحران شده بودند، 40 هزار چادر کفاف این مسائل را می‌داد اما متأسفانه به علت عدم آموزش و ولعی که وجود داشت، 20 میلیارد هزینه اضافی کردیم.

مدیرعامل جمعیت هلال احمر استان همدان ادامه داد: در این هنگام رسانه‌ها تحریکاتی ایجاد کرده و به مردم القا می‌کنند که امکانات نیست و به اندازه کافی اعزام نشده است.

وی گستردگی منطقه‌ای و داشتن روستاهای بسیار در مناطق زلزله‌زده را یکی دیگر از مشکلات بحرانی شدن در کرمانشاه اعلام کرد و گفت: متأسفانه به هنگام بروز حادثه و پس از آن نیز نتوانستیم به خوبی با مسئولان ارتباط لازم را برقرار کنیم چرا که مسئولان در دسترس نبودند.

مدیرعامل جمعیت هلال احمر استان همدان تأکید کرد: باید قبل از بروز حوادث نحوه مدیرت بحران را فراگیریم و در مردم انگیزه و تشویق لازم را برای دریافت آموزش‌ها فراهم کنیم.

مسکن مهر تخریب شد، چرا بیمارستان‌های دولتی تخریب شدند؟

کارخانه با بیان اینکه برخی مسائل سیاسی را نباید در این مسائل وارد کنیم، افزود: برای مساکن مهر پول خوبی ندادیم که مستحکم ساخته شود اما چرا بیمارستان‌های دولتی که دولت خود آنها را ساخته است، تخریب شدند؟!

وی حضور مسئولان در صحنه را یکی از عوامل بحران در هنگام وقوع بحران دانست و گفت: حضور مسئولان در صحنه ‎ ‌ های حوادث حاشیه‌ساز می‌شود چرا که مسئولان استانی به جای رسیدگی به مسائل حادثه درگیر همراهی با مسئولان ارشد می‌شوند و از رسیدگی به امور اساسی و ضروری مردم بازمی‌مانند.

کارخانه با بیان اینکه سیل کمک‌های مردمی در حوادث باید مدیریت شود، افزود: قانون تنها به شماره حساب هلال احمر در این زمینه استناد می‌کند اما متأسفانه در این‌ زمینه برخی نهادهای دولتی همچون کمیته امداد اقدام به ارائه شماره حسابی مشابه شماره حساب هلال احمر کرده بودند که این کار نه تنها در قانون قید نشده بلکه پس از دریافت این کمک‌ها شفاف‌سازی مالی هم انجام نمی‌گیرد که این کمک‌ها در چه محلی هزینه می‌شود.

وی با تأکید بر اینکه مردم برای کمک باید از مجرای ساختاری مدیریت بحران وارد شوند، افزود: قانون در هنگام بروز حوادث فقط شماره حساب 99999 هلال احمر را برای جمع‌آوری کمک‌ها اعلام می‌کند.

کارخانه تصریح کرد: خوشبختانه مدیریت خوبی در خالی کردن تحت‌های بیمارستانی در همدان انجام شد به طوریکه صبح روز حادثه 470 تخت برای پذیرش بیماران خالی شده بود.

وی با تأکید بر اینکه مسئولان نباید در وقوع بحران خود حادثه‌ساز شوند، افزود: در وقوع حوادث باید قانون‌های شدید و صریحی نسبت به دزدی در چنین مواقعی وجود داشته باشد و قوه قضائیه از اموال مردم حراست کند.

کارخانه به اجرای تصمیمی عقلانی و دور از احساس تأکید کرد و گفت: ایجاد ایمنی شخص کمک‌رسان و تیم همراهش نخستین اقدام در مدیریت بحران است. جایگاه سخنگو باید بارزتر شود و همه اخبار از زبان سخنگو منتشر شود.

وی با اشاره به اینکه رفتار دینی در حوادث طبیعی بسیار هم است، افزود: اینکه وقوع حوادث را بخواهیم به دین و رفتارهای دینی نسبت دهیم، خطای بزرگی است و باید این موضوع را کاملا از بین ببریم.

وی با تأکید بر اینکه نباید در چنین شرایطی به مردم وعده دروغ دهیم چرا که دادن وعده‌های دروغ و غیرعقلانی موجب بی‌اعتمادی مردم می‌شود، ادامه داد: مردم نیز باید در شرایط بحران کرامت انسانی را حفظ و از وسایلی که در شأن این افراد است، کمک کنند.

مدیرعامل جمعیت هلال احمر استان همدان تأکید کرد: در این حادثه اگر هیچ‌کس از مردم کمکی به زلزله‌زدگان نمی‌کرد هلال احمر به تنهایی با امکانات و تجهیزاتی که داشت به نحوی درست و هدایت شده در این مسأله توانایی وارد شدن داشت.

وی در پایان گفت: باید در ساماندهی اقلام هلال احمر برای چنین حوادثی لوازم بهداشتی زنانه، اسباب‌بازی و ... نیز دیده شود.

کمتر افرادی در زمان بحران رفتار مسأله‌مدار انجام می‌دهند

یک روانشناس و عضو هیئت علمی دانشگاه پیام‌نور همدان نیز با بیان اینکه کمتر افرادی در زمان بحران رفتار مسأله‌مدار انجام می‌دهند، گفت: آموزش‌های ما برای مواجهه با بحران بیشتر جنبه دانشی داشته و جنبه مهارتی ندارند.

دکتر نصراله عرفانی با تأکید بر اینکه عیب کار در زمان بحران این است که آموزش‌های دانشی به مهارتی تبدیل نمی‌شود، اظهار کرد: عمدتا افراد جامعه در برخورد با مسأله 2 راهبرد هیجان‌مدار و مسأله‌مدار را از خود نشان می‌دهند که عموم افراد جامعه رفتارهای هیجان‌مدار دارند.

وی با بیان اینکه در مواقع بحرانی باید ستاد بحران مدیریت را در دست بگیرد، تصریح کرد: اگر مدیریت بحران، بحران‌زده شود هر کسی با جو عاطفی اقدام خواهد کرد و هیجان مثبت و منفی بدون تعقل باعث می‌‌شود دست به رفتارهایی بزنیم که شرایط بحران‌زده را تشدید کند.

عرفانی با اشاره به اینکه در شرایط بحرانی افراد رفتارهای متفاوتی نشان می‌دهند، ادامه داد: ابتدا افراد در دقایق اول سانحه را تجربه می‌کنند و بعد رفتارهای قهرمان‌گرایانه را از خود بروز می‌دهند و پس از مدتی وارد مرحله امیدواری و فراموشی غم می‌شوند که این مرحله با ورود نیروهای امدادگر در منطقه آغاز می‌شود.

وی با بیان اینکه پس از خروج نیروهای امدادگر افراد با واقعیت رخ داده روبرو می‌شوند که مهمترین مرحله در وقوع بحران است، یادآور شد: بازسازی بحران زود انجام می‌شود اما بازتوانی افراد به لحاظ روانی ممکن است سالیان سال طول بکشد.

این مدرس دانشگاه با تأکید بر اینکه آثار صدمات جسمانی زود خوب می‌شود اما یک روان آسیب‌دیده را به راحتی نمی‌توان درمان کرد، یادآور شد: افراد در شرایط بحرانی مراحل مختلفی شامل فاز شوک، فاز واکنش، فاز انطباق و فاز بازیابی را تجربه می‌کنند.

با خروج نیروهای امدادی از مناطق زلزله‌زده باید اقدامات روانشناسی آغاز شود

وی با بیان اینکه با خروج نیروهای امدادی از مناطق زلزله‌زده باید اقدامات روانشناسی آغاز شود، اظهار کرد: تحقیق صورت گرفته در زلزله بم نشان داد بزرگسالان 2 تا 3 برابر افراد عادی دچار اختلالات روانی شدند.

این روانشناس با اشاره به اینکه بحران یک موقعیت است که با امکانات افراد دارای تحمل و سازگاری با شرایط، کافی نیست، تصریح کرد: زمانی‌که بحران رخ می‌دهد افراد واکنش‌های عاطفی و رفتاری متنوعی از خود نشان می‌دهند که کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد به‌طوریکه عوارض روانی بخش پنهان بحران است که نیاز به مداخله طولانی‌مدت دارد.

عضو هیئت علمی دانشگاه پیام‌نور همدان افزود: افراد وقتی با سوگ روبرو می‌شوند واکنش‌های طبیعی از آنها سر می‌زند به‌طوریکه واکنش سوگ امری طبیعی است و فرد بعد از طی دوره با واقعیت از دست دادن عزیزی مواجه می‎‎‎‎‎‎‎‎‎شود.

عرفانی با تأکید بر اینکه مراحل عمومی سوگواری در بحران شدیدتر است، بیان کرد: آنچه در بحران مورد اهمیت قرار می‌گیرد این است که دیگران فرد آسیب‌دیده را رها نکنند.

خشم در افراد سانحه‌دیده شایع است

وی گفت: افرادی که سانحه می‌بینند 2 دسته از اختلالات از جمله اختلال پس از ضربه و اختلال سازگاری را تجربه می‌کنند که علائم اضطراب، افسردگی و پرخاشگری و یا ترکیبی از این رفتارها در افراد دیده می‌شود بنابراین نیروهای امدادی باید مراقب افراد سانحه‌دیده باشند چرا که خشم در این افراد شایع است.

عرفانی، بحران را به کوه یخی تشبیه کرد که مردگان و مجروحان در قسمت بالایی این کوه قرار دارند و ادامه داد: عمده توجه نیروهای امدادی به قسمت بالای کوه یخ معطوف می‌شود و جراحات روانی که در قسمت‌های زیرین قرار دارند، مورد توجه قرار نمی‌گیرد.

وی با بیان اینکه زلزله اخیر نخستین و آخرین حادثه کشور نبوده و نیست، اظهار کرد: امدادرسانان باید در زمان بحران فلوچارت داشته باشند و جزئی‌ترین اقدامات در حادثه برنامه‌ریزی شده باشد.

عرفانی با تأکید بر اینکه باید در مواقع بحرانی اجازه داد مسئولان متخصص وارد کار شوند، به مسئولان توصیه کرد برای امدادرسانان برنامه کاری تعریف شود تا سلب اعتماد اجتماعی نشود.

رسیدگی مقطعی به حوادث و فراموشی آنها پس از مدتی

سرپرست معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی استان همدان نیز در ادامه این نشست تصریح کرد: رسانه‌ها گرچه فضای تهدید در وقوع این حادثه بودند اما مشوق اصلی در تحریک کمک‌های مردمی به شمار می‌رفتند چرا که در زلزله ورزقان دیدیم رسانه‌ها وارد نشدند و در پی آن نیز کمک‌های مردمی چشمگیر نبود.

فاطمه عزیزی‌هرمز با اشاره به اینکه ما در یک جامعه احساسی زندگی می‌کنیم، افزود: عدم حضور مسئولان در صحنه‌های بروز حوادث نیز خود حواشی ایجاد خواهد کرد.

وی ادامه داد: متأسفانه در هنگام بروز حوادث مسائل به صورت مقطعی رسیدگی شده و مورد توجه قرار می‌گیرد و پس از مدتی همچون حادثه پلاسکو به فراموشی سپرده می‌شود.

عزیزی‌هرمز با تأکید بر اینکه خروجی مانورهای برگزار شده باید در چنین مواقعی به خوبی سنجیده شود، یادآور شد: وقتی خروجی مانورهای برگزار شده توسط مسئولان را نمی‌بینیم بنابراین نباید از مردم احساسی جامعه خود توقع مدیریت بحران را داشته باشیم.

انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: